“Vrede in de wereld begint bij jezelf.” Dit is de stellige overtuiging van de moderne Duitse componist Helge Burggrabe (1973). In een wereld waarin miljoenen mensen zich machteloos voelen bij al het onrecht en het geweld dat om zich heen grijpt, laat hij zijn stem horen. Een zingende stem. Een stem voor vrede.
Het is een stem die gehoord wordt. Die raakt. Een stem waarbij andere stemmen zich voegen. In kleine groepjes, op massale zangavonden, in kerken en op festivalterreinen. In Duitstalige landen is inmiddels een grote beweging ontstaan van mensen die samen zingen. Zingen voor vrede. In Nederland wordt dit zingen nu ook ontdekt. Her en der in het land vinden zang-bijeenkomsten plaats: Hagios – Zingen voor vrede. Klik hier voor meer info: https://www.delevensboom.net/hagios/ Deze bijeenkomsten zullen uitmonden in een zangavond in de St. Jan van Den Bosch onder leiding van Helge Burggrabe zelf op vrijdag,17 april 2026.
De liederen van Hagios bestaan uit korte teksten uit rijke levensbeschouwelijke tradities die door Helge Burggrabe op muziek zijn gezet. Iedereen die stem wil geven aan het verlangen naar meer vrede is uitgenodigd om mee te zingen. Voorkennis van bladmuziek of een geoefende stem is niet nodig. ‘Iedereen kan zingen’, stelt Helge Burggrabe.
Studies hebben aangetoond hoe samen zingen niet alleen zinvol maar ook gezond is: het vergroot het gevoel van verbondenheid, ontspanning, geluk, welzijn, hoop en rust en het vermindert stress en angst. Maar met zingen geef je ook lucht aan je innerlijke ruimte, geef je stem aan je verlangens en dat brengt je dichter bij je kern, de mens die bent en die je wil zijn. Een mens van vrede.
Wil jij jouw stem laten horen samen met anderen? Wil jij je laten raken en bemoedigen door het zingen en luisteren naar de stemmen voor vrede? Voor vrede in jezelf die mag doorklinken in de wereld? Kom dan naar een van de verschillende zangbijeenkomsten in Nederland Hagios – Zingen voor Vrede:
Bij voorbeeld in Oudewater. Wij heten je van harte welkom.
Datum: Zaterdag 27 september 2025
Tijd: 10.00-12.30 uur
Plaats: Sint Franciscuskerk, Kapellestraat 13, 3421 CT Oudewater
Begeleiding: Luis Kaserer, geestelijk verzorgers voor mensen thuis, Gouda e.o. CvL Questio
Pianiste en dirigent: Henriëtte van Dijk
M.m. van pastor Annemieke de Jong – van Campen, Parochie Pax Christi
Kosten: Een vrije gift na afloop om kosten te kunnen betalen wordt op prijs gesteld. De liedteksten met noten zijn in een bundel beschikbaar en na afloop desgewenst te koop (€ 7,-)
Voor meer info: https://www.delevensboom.net/hagios/
Of kijk naar de Duitse site: https://www.hagios.net
Samenvatting: onderzoek naar het effect van Hagios, zingen voor vrede.
Oudewater, 27 september 2025.
Door drs. Luis Kaserer, geestelijk verzorger voor mensen Thuis, Questio Midden Holland
Gouda, 25 oktober 2025
Inleiding
Op zaterdag 27 september 2025 vond in de Rooms Katholieke Kerk van Oudewater de zangbijeenkomst “Hagios, zingen voor vrede” plaats. Het doel van deze bijeenkomst was om samen met anderen uit de omgeving te zingen voor vrede: liederen – voornamelijk uit de liedbundel van Helge Burggrabe – als een unieke bijdrage aan het vergroten van vrede in jezelf, in je omgeving en in de wereld.
De bijeenkomst werd samen georganiseerd door pastor Annemieke de Jong, pianiste Henriëtte van Dijk, Zita Kolder en Luis Kaserer. In aanloop naar deze bijeenkomst hebben wij een aantal keren met elkaar contact gehad, voornamelijk om taken en rollen te verdelen en te verhelderen. Ook aan de communicatie werd aandacht aan gegeven: zo werden verschillende lokale media benaderd om de uitnodiging en de berichten over deze zangbijeenkomst bekend te maken. Sommige lokale kranten en kerkelijke media hebben inderdaad een bericht gepubliceerd. Verschillende koorleden hebben liederen vooraf ingestudeerd om de zangbijeenkomst goed te kunnen ondersteunen. Het was voor iedereen van ons de eerste keer en zo hebben we heel wat leerzame ervaringen opgedaan.
Naast het leiden van de zangbijeenkomst wilde ik ook graag een poging wagen om nader te onderzoeken wat Hagios- zingen voor vrede inderdaad kan betekenen voor de persoonlijke ervaring van vrede. Vrede begint immers bij jezelf, wordt beweerd. Met andere woorden: is er door de deelname aan de zangbijeenkomst Hagio’s -zingen voor vrede bij de deelnemers sprake van een meetbaar effect, een verandering van het waarnemen/ervaren van vrede? Daarnaast wou ik nagaan hoe de deelnemers deze zangbijeenkomst waardeerden: immers er werd nogal wat van hen gevraagd: in een onbekende setting met veelal onbekende deelnemers veelal onbekende liederen meerstemmig leren zingen om deze uiteindelijk in een meditatieve setting samen te kunnen zingen en te laten inwerken.
Aan de bijeenkomst namen ongeveer 40 mensen deel. Vijfentwintig deelnemers vulden voor het zingen een enquête in en 15 deelnemers deden dit ook na afloop. De gemiddelde leeftijd was 67,4 jaar; de jongste deelnemer was 46, de oudste 79 jaar. [1]
Verloop van de bijeenkomst
In het eerste deel werden negen liederen ingestudeerd, waarvan 8 uit de Hagios-bundel. De begeleider gaf achtergrondinformatie over de liedteksten en hun betekenis, waarna de pianiste de verschillende stemmen voordeed en het zingen begeleidde. Dit eerste deel duurde ruim een uur. Na afloop van de repetitie volgde een pauze van een half uur, met gelegenheid voor ontmoeting onder het genot van koffie en thee.
In het tweede deel zochten verschillende stemmen elkaar op voor een betere ondersteuning. Vervolgens werden de liederen opnieuw gezongen, nu in een meer meditatieve sfeer. Tussen de liederen werden meditatieve teksten voorgelezen. Dit deel duurde ongeveer 45 minuten. In totaal nam de bijeenkomst circa tweeënhalf uur in beslag.
Na afloop van de bijeenkomst werden de deelnemers uitgenodigd om de tweede vragenlijst in te vullen. Vijftien van hen gaven hier gehoor aan.[2] Aan het einde van de bijeenkomst hebben wij als team in kleine kring deze zangbijeenkomst tijdens een lunch nog samen kunnen evalueren.
Vragen over de innerlijke vrede
Een aantal deelnemers aan de zangbijeenkomst gaf in de vragenlijst vooraf antwoord op de vraag hoe het staat met hun innerlijke vrede. Dit is hun gemiddelde waardering voor wat betreft de waarneming/ervaring van vrede met:
- hun gezin 7,7 (N=16)
- hun werkkring 7,5 (N=7)
- henzelf (hun ziel, innerlijke ruimte, hun kern) 7,4 (N=21)
- hun partner/relatie 7,4 (N=14)
- hun sociale contacten 7,3 (N=20)
- de Nederlandse samenleving 6,3 (N=19)
- de wereld 5,1 (N=19)
De gemiddelde hoogste waardering betreft de waarneming/ervaring van vrede in hun gezin (7,7 met de hoogste score 9 en de laagste 6) ) en hun werkkring (7,5 met de hoogste score van 9 en de laagste een 5. Het aantal respondenten op dit item is echter zeer laag: N=7). De laagste gemiddelde waardering betreft de waarneming/ervaring van vrede met de wereld (5,1 met de hoogste score van 9 en de laagste van 2) en de Nederlandse samenleving (6,3 met de hoogste score van 8 en de laagste van 4).
Verwachting vooraf t.a.v. Hagios, zingen voor vrede
De deelnemers aan de vragenlijst vooraf werden gevraagd welk mogelijk effect zij van de zangbijeenkomst verwachtten. Hier hun gemiddelde verwachtingen van het effect van de zangbijeenkomst:
- in henzelf 8 (N=21)
- met hun partner/relatie 7,6 (N=14)
- in hun gezin 7,6 (N=16)
- in hun sociale contacten 7,4 (N=20)
- met de Nederlandse samenleving 6,6 (N=19)
- in de werkkring 5.8 (N=6)
- in de wereld 5,6 (N=19)
Het grootste effect van de zangbijeenkomst verwachten de deelnemers in hunzelf (8, met de hoogste score van 10 en de laagste score van 6). Het minste effect verwachten de deelnemers betreffende vrede in de wereld (5,6 met de hoogste score van 8 en de laagste score van 0.)
Ervaring met zingen
23 deelnemers aan de vragenlijst voorafgaand aan de zangbijeenkomst gaven aan ervaring te hebben met zingen:
- 77% met zingen in een koor
- 69 % met zingen in het algemeen
- 69% met zingen van religieuze muziek
- 65% met liederen van Taizé
- 17% waren bekend met Hagios, zingen voor vrede.
Waardering
In de tweede vragenlijst werden de deelnemers gevraagd om hun waardering te geven d.m.v. een cijfer tussen 1 en 10. Gemiddeld gaven zij de volgende cijfers:[3]
- Liederen 8,9
- Algemene sfeer- 8,7
- Begeleiding 8,7
- Locatie/ruimte 8,3
Daarnaast werden enkele kanttekeningen gezet en suggesties gedaan voor verbeteringen:
- De kerk was aan de koude kant (3x genoemd).
- Het zou prettig zijn om te oefenen in groepjes met dezelfde stemsoort (2x genoemd).
- De teksten mochten iets korter.
- De microfoon was niet altijd goed verstaanbaar.
- Meer stiltemomenten tijdens het zingen zouden welkom zijn.
- De voorgelezen teksten graag op papier uitdelen.
- Tijdens het zingen in een kring staan en naar elkaar toe zingen om meer verbinding te ervaren.
- “Een prachtig initiatief: zingen voor vrede!”
Ervaring van vrede vóór en ná het zingen
De kernvraag van het onderzoek betrof het verschil tussen de ervaren vrede vooraf en na afloop van de zangbijeenkomst Hagios, zingen voor vrede.
Uit de resultaten blijft een lichte toename van het vrede gevoel op de meeste terreinen (zie grafiek 1)[4]:
- Vrede met partner of relatie +0,5 punt
- Innerlijke vrede (met zichzelf) +0,4 punt
- Vrede binnen het gezin +0,2 punt
- Vrede in sociale contacten +0,1 punt
- Vrede met de wereld: geen verschil
- Vrede met de Nederlandse samenleving –0,1 punt (een kleine daling)
De vraag naar vrede in de werkkring bleef buiten beschouwing, aangezien de meeste deelnemers niet meer werkzaam waren.
Conclusie
De gegevens wijzen op een lichte toename van het ervaren gevoel van vrede van de deelnemers, met name in relatie tot zichzelf en hun directe omgeving. Het aantal ingevulde enquêtes was echter beperkt (25 vóór en 15 na afloop), waardoor de resultaten met de nodige voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd. Een vervolgonderzoek met een grotere groep zou kunnen helpen om deze eerste bevindingen verder te bevestigen.
Vast staat wel dat de deelnemers de bijeenkomst zeer positief gewaardeerd hebben wat betreft de liederen, de algemene sfeer, de begeleiding en de locatie.
Tot slot
Afsluitend kan gesteld worden dat dit beperkte onderzoek bevestigt dat Hagios, zingen voor vrede in Oudewater, wel degelijk een verschil heeft gemaakt. Je kan daarbij nadenken hoe je dit verschil wil waarderen: het was zinvol voor het ervaren en waarnemen van méér vrede met de partner/relatie, met zichzelf, binnen het gezin en binnen de sociale contacten. Hoe het komt dat t.a.v. vrede met de Nederlandse situatie, de ervaring/waarneming van vrede juist een klein beetje werd verminderd en ten aanzien van de vrede in de wereld geen verandering plaatsvindt, blijft gissen. Meer onderzoek zou daar wellicht meer helderheid over kunnen brengen.
Wat mij betreft ben ik tevreden over deze zangbijeenkomst Hagios, zingen voor vrede in Oudewater en de uitkomst van dit beperkte onderzoek.
Bijlagen: de Enquête
Toelichting op de Enquête Hagios Zingen voor Vrede.
Het is bekend dat:
- Zingen onze mentale en fysieke gezondheid verbetert door de aanmaak van gelukshormonen, waardoor stress wordt verlaagd, het humeur verbetert en de ontspanning toeneemt;
- Zingen met anderen de sociale cohesie verhoogt, waardoor het gevoel van saamhorigheid en verbondenheid groeit;
- Zingen de luchtwegen opent en de longfunctie verbetert.
Maar wat doet Samen zingen voor vrede met onze innerlijke ervaring van vrede?
Bij dit thema wordt mijn professionele nieuwsgierigheid als geestelijk verzorger aangewakkerd: Is er een effect en kan dat ook worden gemeten?
Graag betrek ik u in dit experiment. Ik nodig u uit om 2 korte vragenlijsten in te vullen. Deel 1 voorafgaand aan het zingen en deel 2 na afloop van het zingen. Ik bedank u voor uw medewerking! Wat ik met de resultaten ga doen, weet ik nog niet.
Luis Kaserer, geestelijk verzorger voor mensen Thuis
Curanimae, Questio Midden Holland
lkaserer@curanimae.nl
Enquête 1: Hagios-zingen voor vrede, Oudewater: 27-9-2025
- Hoe staat het met uw innerlijke vrede?
Kunt u in een cijfer tussen 1 (= geen) en 10 (= helemaal) aangeven in welke mate u innerlijke vrede waarneemt/ervaart met:
- uzelf (uw ziel, uw innerlijke ruimte, uw kern) …………
- uw partner/relatie …………
- uw gezin …………
- uw werkkring …………
- uw sociale contacten …………
- de Nederlandse samenleving ………..
- de wereld …………
Wat is uw verwachting van het mogelijke effect (0 = geen en 10= heel groot) van het Samen zingen voor vrede ten aanzien van vrede in:
– uzelf (uw ziel, uw innerlijke ruimte, uw kern ) …………..
– uw relatie met uw partner/relatie …………..
– uw gezin …………..
– uw werkkring …………..
– uw sociale contacten …………..
– de Nederlandse samenleving …………..
– de wereld ………….
- Heeft u ervaring met zingen? (meerdere antwoorden mogelijk, 0 aankruisen s.v.p.)
- in het algemeen 0 ja 0 nee
- in een koor 0 ja 0 nee
- in religieuze muziek 0 ja 0 nee
- van liederen van Taizé 0 ja 0 nee
- Mijn leeftijd is ……….
- Ik ben: 0 vrouw 0 man 0 anders
- Ik leef: 0 alleen 0 met een partner 0 in een gezin 0 anders
| Dank u wel voor uw medewerking. Lever dit formulier vóórafgaand aan het zingen in. |
Enquête 2: Hagios-zingen voor vrede Oudewater: 27-9-2025
1. Hoe staat het met uw innerlijke vrede?
Kunt u in een cijfer tussen 1 (= geen) en 10 (= helemaal) aangeven in welke mate u innerlijke vrede waarneemt/ervaart met:
- uzelf (uw ziel, uw innerlijke ruimte, uw kern) …………
- uw partner/relatie ………….
- uw gezin ………….
- uw werkkring …………..
- uw sociale contacten …………..
- de Nederlandse samenleving ……………
- de wereld ……………
- Met welk cijfer tussen 1 en 10 waardeert u deze bijeenkomst Hagios, zingen voor vrede, voor wat betreft de:
- Locatie/ruimte ………….Liederen ………….Begeleiding …………..Algemene sfeer …………..
- Heeft u tips voor verbetering?
………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………
………………………………………………………………………….
- Mijn leeftijd is: ……….
- Ik ben: 0 vrouw 0 man 0 anders
- Ik leef: 0 alleen 0 met een partner 0 in een gezin 0 anders
Dank u wel voor de medewerking aan deze enquête!
[1] N = 15
[2] Van de vijftien deelnemers die de tweede vragenlijst invullen, konden er veertien worden gekoppeld aan een eerder ingevulde vragenlijst. Deze koppeling werd gemaakt op basis van de antwoorden over leeftijd, geslacht en woonsituatie. Voor de algemene vragen over leeftijd en waardering zijn de antwoorden van alle vijftien deelnemers meegenomen. Voor de vergelijking van de ervaring van vrede voor en na het zingen zijn de veertien gekoppelde vragenlijsten meegenomen.
[3] N = 15
[4] De weergegeven cijfers zijn gemiddelde scores van veertien deelnemers. De individuele verschillen waren echter aanzienlijk.